Skąd kawa w Indonezji? Historia w pigułce

Kawa zawitała do Indonezji podczas rządów Holendrów a dokładniej Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej. Oczywiście, nie rosła tam naturalnie. Początkowo zdobycie sadzonek spełzło na niczym – indyjskie rośliny zostały zdewastowane podczas powodzi. Trzy lata później w 1699 r. wszystko poszło zgodnie z planem i kawowce dotarły do Indonezji bez uszczerbku. W pierwszej dekadzie XVIII w. worki indonezyjskiej arabiki trafiły na europejskie salony. Elity tak bardzo rozsmakowały się w napoju powstałym z tych egzotycznych ziaren, że były w stanie zapłacić za kilogram kawy dość duże wówczas kwoty. Holendrzy zyskali sławę jako dobrzy plantatorzy, których uprawy wartością smakową przewyższały znacznie produkt afrykański. Niestety za tę jakość płacili nie tylko nabywcy czarnego przysmaku. Na plantacjach niewolniczo pracowała miejscowa ludność. W końcu w 1949 r. Indonezja ogłosiła niepodległość – plantacje znacjonalizowano a część ziem trafiła w ręce małych gospodarstw rolnych. Zaskakujące jest to, że nie pogorszyło to klasy upraw. Do tej pory mieszkańcy Indonezji wiedzą jak hodować ziarna bardzo dobrej jakości a 90% z nich pochodzi z plantacji nie przekraczających wielkość 1ha.

Warunki klimatyczne upraw i ich jakość

Skupione wokół równika wyspy oferują uprawom kawowca to, co najlepsze: doskonały mikroklimat, wysokogórskie tereny oraz cenne, żyzne gleby wulkaniczne. Warunki środowiskowe to nie jedyne składowe pozyskiwania ziaren doskonałej jakości. Wspomniane wyżej małe plantacje gwarantują uprawy niemechanizowane. Rolnicy wraz z rodzinami uprawiają kawowiec w sposób tradycyjny – przy użyciu własnych rąk. W ten sposób dokonywana jest najlepsza selekcja dojrzałych owoców. Te, które jeszcze nie są gotowe – pozostawia się na krzewach.

Indonezyjczycy stosują również nietypową metodę obróbki owoców kawowca. Zwykle spotykamy się z metodami określanymi jako mokra bądź sucha. Dla tamtejszych plantatorów typowym sposobem jest tzw. „łuszczenie na mokro”. Jest to dość czasochłonny i bardziej skomplikowany proces od powyżej wymienionych. W pierwszej fazie owoce zostają pozbawione jedynie skórki i pozostawione na dobę. Następnie pozbawia się je miąższu i częściowo suszy. Następnie zdziera się pergaminową otoczkę i ostatecznie dosusza. Dzięki takiemu procesowi kawa traci kwaśny posmak i zostaje uszlachetniona.

Gatunki kaw uprawiane na indonezyjskich wyspach

Kawy Indonezji różnią się smakiem i jakością. Zwykle niezależnie od gatunku określane są mianem: mocnych i wyrazistych. Swoje nazwy zawdzięczają zwykle nazwom wysp, z których pochodzą (większość upraw skupia się na wyspach: Sumatra, Sulawesi (Celebes) i Jawie). Warto nadmienić, iż tylko 10% kawy uprawianej tam to gatunki arabiki, pozostała część to oczywiście robusta.

Kawy sumatrzańskie:

• Lintong – to nazwa najcenniejszej indonezyjskiej kawy; zadziwia ostro – słodkim smakiem, niską kwasowością oraz aromatem czekolady, karmelu i owoców.
• Gayo Mountain – kawa eksportowana przez wielkie zakłady przetwórcze i młyny z prowincji Aceh, z północy wyspy. Kawa ta traktowana obróbką mokrą jest oczyszczonym ale niezbyt aromatycznym wytworem. Przypomina kawy z regionu Mandheling, cechujące się nietypowym smakiem oraz małą, świeżą kwaskowatością.
• Kopi Luwak - rozpoznawana nie ze względu na pochodzenie, lecz wyjątkowy sposób jej przetwarzania (pozyskiwana z odchodów sumatrzańskich łaskunów). Mała ilość, nietypowość czyni ją wg wielu opinii – kawą luksusową. Co do faktycznych jej zalet zdania są podzielone. Poczytaj tu Ciemna strona Kopi Luwak oraz tu Kawowe rarytasy
• Sumatra – charakteryzuje się ziarnami wysokiej jakości: jest obfita w smaku, jej walory długo pozostają na języku, ceniona zwłaszcza za czekoladową nutę.
• Ankola - arabica z północnej Sumatry.

Kawy z Sulawesi:

• Celebes - większość kawy rośnie na południowo-wschodnich wyżynach regionów Toraja i Kalossi. Najlepsze gatunki można rozpoznać po mocnym aromacie i smaku oraz niewielkiej, orzeźwiającej kwaskowatości.
• Kalossi – bogata smakowo, zrównoważona, mocna, bogata, intensywna, pozbawiona gorzkości, pachnąca nietypowo – aromatem suszonych śliwek.
• Toraja – obrabiana metodą półmokrą, co nadaje jej smakowi rys nie do podrobienia. W jej smaku wyczuć można drobną kwaskowatość i goryczkę oraz aromat owoców w tym brzoskwiń oraz ziół.

Kawa z Jawy:

Java Arabica - kawa jawajska jest jedną z niewielu w Indonezji uprawianą na dużych plantacjach – co niestety w połączeniu z uprawą zmechanizowaną odbija się negatywnie na jej smaku. Najlepsze gatunki kawy jawajskiej można określić jako mało charakterystyczne i wyraziste, jednak z wyczuwalną nutą kwaskowatości.

Większość krajów świata doceniła indonezyjskie kawy. Rodowici wyspiarze natomiast bardziej cenią sobie walory uprawianej przez nich herbaty. Kawa traktowana jest tam po macoszemu. Przez ponad 300 lat upraw i handlu nie nadano piciu kawy charakterystycznego rysu, nie ma tam również szczególnej kultury jej picia - mieszkańcy archipelagu raczej nie spotykają się w kawiarenkach przy kawie. Podobno jednak młodsze pokolenie odwraca kartę – pojawiają się miejsca, w których można skosztować lokalnych specjałów.

Być może któremuś z Was, drodzy Czytelnicy, zamarzy się kiedyś podróż śladem upraw kawowca a jednym z przystanków zechcecie uczynić jedną z 17 tysięcy wysepek rozsianych gdzieś w Oceanii.